|
نوشته الحاج نیاز محمد
{خوشه}
غزنوی
یادی ازبزرگ
مردان غزنه
مرحوم قاری
صاحب حافظ جی محمد نادر
یادی ازبزرگ
مردان غزنه معرفی شخصیت های علمی ومعاصرما است که دردیارغزنه باستان خدمات
ارزنده وشایانی را انجام داده اند سزاوار یاد بود وتمجید است.
درین
مختصرنوشته خواستم حافظ جی صاحب محمد نادر را که اولین استادرسمی دارالحفاظ
درشهرباستانی غزنه است معرفی نمائیم که دراین راستا مصدرخدمات عالی وقابل
قدروستایش گردیده وامروز اثرزحمات آن با تابناکی خاصی شهرمارا وقلب های
مردم مارا منورساخته است.
فضیلتمآب
شیخ القراء حافظجی صاحب محمد نادرفرزند بازمحمد ساکن قریه روضه سلطان محمود
شهرغزنی که شخص نابینا بود درعهدسلطنت امیرحبیب الله خان دردارالحفاظ کابل
مقیم بوستان سرای درتشکیل وزرات داخله بحیث معلم رسمی مقررگردیده وماهانه
مبلغ ده روپیه معاش داشته درعصراعلیحضرت امان الله خان ماهانه مبلغ پانزده
روپیه معاش میگرفتند که درآن دارالحفاظ قاریان وشاگردان زیادی را درآموختن
تجوید وحفظ قرآن عظیم الشان تربیه وازفیوضات آن بزرگ مرد فیضیا ب گردیده
اند.
درسال
1316 شمسی که نائب سالارعبدالاحد«ملکیار»ریس نظمیه غزنی بوده درپهلوی
کارهای عمرانی آرزو داشت که درشهرغزنی دارالحفاظ را تأسیس وخدمت
ماندگارانجام داده باشدذریعهء پیشنهاد از وزارت داخله تقاضامیکند تا حافظجی
محمد نادررا به غزنی تبدیل واعزام نمایند.
درسال
1317 ش در برج حمل به مسجد جامع شهرغزنی با جذب «5»نفرشاگرد دارالحفاظ
توسط عبدالاحد خان «ملکیار»طی محفل باشکوهی به اشتراک اراکین دولتی علما
روحانیون افتتاح وجهت تشویق شاگردان برای شان ماهانه مبلغ 20 روپیه معاش
ازبودجه ریاست بلدیه غزنی مقررودرسال 1318معاش شاگردان به مبلغ 30
روپیه ماهانه تزئید گردید.
شاگردانی که
درآغازودوره اول دارالحفاظ غزنی شامل گردید عبارت اند از:
1:- قاری
عبدالعلی ساکن مسجد کارد گری که جناب ایشان بعد ازفراغت درشهرقدیم غزنی
پیشه کلاه فروشی هم داشته است .
2:- قاری
عبدالفتاح صادق ساکن قریه اسفنده غزنی
3:- قاری
شیراحمدولدمنگل ساکن دروازه میری غزنی«نابینا»
4:- قاری
حبیب الله ولد الحاج ملا قلندرساکن قریه روضه غزنی
5:- قاری
غلام صدیق ساکن مسجد کاردگری
این عده
قاریان محترم پس ازحفظ قرآن کریم واخذامتحان بدرجات عالی کامیاب بابستن
دستارفضیلت واخذسندفراغت دراجتماع بزرگ علما طرف استقبال گرم اهالی
قرارگرفته تا منزل شان همراهی وپذیرائی گردیدند.
شاگردان
دوره دوم دارالحفاظ عبارت اند از.
1:- قاری
محمد ظاهرفرزند حافظجی محمد نادرساکن قریه روضه ء غزنی
2:- قاری
نورمحمد ساکن قریه بهلول صاحب
3:- قاری
سید محمدشریف آغا فرزند سیدهدایت الله آغا ساکن مسجدشاه ابوالفتح غزنی
طورفخری
4:- قاری
شیراحمد ساکن دروازه میری شهرغزنی
5:- قاری
عبدالرحمن ساکن قریه موش خیل کتواز
6:- قاری
خلیل الرحمن ساکن قریه موش خیل
7:- قاری
محمد اسحق ساکن قریه آرزوغزنی« نابینا»
حافظان قرآن
کریم دوره دوم نیزکامیاب وسند فراغت حاصل نمودند.
حافظجی صاحب
محمد نادرآن استاد بزرگواروگرانقدرباآنکه نابینا بود درآموختن تجوید وحفظ
قرآنکریم شاگردان زیادی را درولایت غزنی تربیه وبدون وقفه وظیفه مقدس
خودراانجام داده است.
بااعمارشهرنوغزنی وانتقال دوایردولتی و دکانها از شهرقدیم دارالحفاظ
نیزدراطاق های الحاقیه مسجد جامع موی مبارک «ص»که برای دارالحفاظ ساخته شده
بودانتقال داده شدودرسال 1342 به مدیریت معارف آنوقت تعلق گرفت
ودارای دوصنف بودکه توسط دواستاد حافظجی محمد نادروقاری عبدالفتاح صادق به
تعداد10 نفرشاگرد تدریس میگردید.
شاگردان
درآن دوصنف که رسماً شامل بودند قرارذیل بود.
1:- قاری
آقا محمدفرقانی ساکن قلعه قاضی
2:- قاری
محمد انور
3:- قاری
محمد گل
4:- قاری
مبارک شاه
5:- قاری
خاصه گل
6:- قاری
عبدالرحیم
7:- قاری
سراج احمد شالیزی
8:- قاری
عبدالخلیل
9:- قاری
ولی محمد
10:- قاری
محمد ولی
در سال
1342 ازطرف ریاست شاروالی برای استادان ماهانه یک هزار افغانی وبرای
شاگردان ماهانه پنجصد افغانی معاش داده میشد.
درآن زمان
یک خوراک نان درهوتل ها مبلغ ده افغانی بود ازاینکه شاگردان نهاری ازساعت 8
صبح الی 4 عصرمصروف حفظ قرآن شریف بودند بدون ایام رخصتی مبلغ 260
افغانی برای صرف غذا ومبلغ 240 افغانی برای صابون حمام واصلاح موی
شان ازطرف حکومت وقت سنجیده شده بود اما درموردمعاش استادان محترم که فامیل
داربودندماهانه مبلغ یک هزار افغانی اندک وناچیزبود.
درسال
1347 آن عده قاریان محترم که دربالا ازایشان نامبرده شد طی مراسم خاصی
سند فراغت شان را بدست وبابستن دستارفضیلت فارغ گردیدند.
محترم قاری
غلام بهلول فرزند غلام جان ساکن مسجد دروازه حکیم سنائی شهرغزنی دراثنای
درس دیگرشاملین درسال1346 شامل دارالحفاظ گردیده درسال 1351
بدرجه اعلی فارغ ودوباره به صفت استا دمقررگردید.
محترم حافظ
جی صاحب محمد نادرعلاوه ازشاگردانی که رسماً شامل دارالحفاظ بودندعده زیادی
را طورفخری پذیرفته بود چنانچه در سابق طالب العلم ازولایات سمت شمال کشور
و ولایات هلمند، قندهار،ارزگان، زابل، وردگ جهت فراگیری تعلیم علم شرع شریف
نزدعالمان نامدارشهرغزنی مانند مولانا سلطانعلی خطیب مسجد موی مبارک وامام
مسجد کارد گری ،مولوی محمد سرورخطیب مسجد جمع اولیا وامام مسجد کلالی مولوی
سراج الدین محتسب خطیب مسجد جامع شهرقدیم غزنی وامام مسجد خطیبی ملا
فقیراحمدامام مسجدشاه ابوالفتح ملامحمد نبی امام مسجد دروازه میری ملا فضل
احمدوملا جان محمدامامان مساجدقریه بهلول صاحب ملا محمد وصیل ودیگرعلما
درتمام مساجد شهرغزنی مراجعه وپس ازتکمیل دروس علوم شرعیه وقریب به فراغت
نزد حافظ جی صاحب محمد نادرچند پاره ازقرآن عظیم الشان را حفظ صوت قرائت
واصول مخرج ها ی تجوید را میآموختندکه بعد ازامتحان درحضورعلماازاستادش که
نزد آن علم آموخته بود تصدیق نامه فراغت حاصل وبابستن دستارفضیلت مرخص
میگردیدند.
حافظ جی
صاحب محمد نادربا آنکه درشهرما درحفظ قرآن عظیم الشان مصدرخدمات ارزشمندشده
درنمازتراویح درمساجدجامع شهرختم قرآنکریم راامامت مینمودویگانه فرزندش
جناب قاری محمد ظاهردرختم نمازتراویح ازطرف ریاست بلدیه وقت به صفت فاتح
تعین میگردید.
ازجمله
مقتدیان آن وقت سید عباس خان نائب الحکومه نائب سالارنورمحمدخان گردیزی
قوماندان فرقه 14 فضیلت مآب محمد علی خان قاضی مرافعه محمد یعقوب خان فرقه
مشرساکن پس حصارغلام غوث عالمی رئیس بلدیه فضیلت مآب سید شیرمحمد ملاامام
فرقه 14 واکثراراکین دولتی واهالی متنفذین شهرغزنی بودند.
درسال
1346 ش قاری عبدالفتاح صادق شاگرد ممتازحافظ جی صاحب محمد نادراستاد
دارالحفاظ بود که به تنهائی تمام شاگردان راتدریس مینمود درسال 1351
ش قاری صاحب غلام بهلول بعد ازفراغت همراه باقاری صاحب عبدالفتاح صادق تمام
شاگردان رسمی وفخری راتدریس مینمود تعدادشاگردان فخری نسبت به شاگردان رسمی
بیشتربودند.زیرا آنها
طا لبان
بودندکه چند پاره کلام الله شریف را حفظ صوت قرأت وتجوید را می آموختند
مانند ملا عبدالسلام فرزند ملا جان محمد امام مسجدبهلول صاحب وغیره .
درسال
1357 ش وکودتای کمونسیت ها دروازه دارالحفاظ غزنی مسدود وجناب قاری
صاحب عبدالفتاح صادق مهاجرگردیددردیارغربت هم شاگردانی را حفظ قرآن مجید
آموخت.
درسال
1371 وپیروزی مجاهدین وسقوط رژیم کمونسیتی دارالحفاظ مجدداً فعال وبه
بازشدن آن باب نورمردم دیندارغزنه باستان فرزندان شان را شامل نمودند که
توسط قاری عبدالفتاح صادق قاری آقا محمد وقاری غلام بهلول تدریس میگردید.
دارالحفاظ
غزنی به نام حضرت انس بن مالک «رض»مسمی گردیدکه ازسال 1371 الی سال
1387 دوازده دوره فارغان را بابستن دستارفضیلت وشهادت نامه به جامعه
تقدیم نمودند.
اکنون
دارلحفاظ حضرت انس بن مالک «رض»رسماً درتشکیل ریاست معارف مربوط بوده که
معاشات استادان واجیران ازآن طریق اجرا وعلاوه ازحفظ قرآن مجید کتب علوم
دینی ومضامین عصری به حافظان تدریس میگردد استادان که به طوررسمی مؤظف اند
درسه محل مصروف تدریس است که عبارت اند از:
1:- خلیفه
صاحب قاری غلام بهلول فرزند غلام جان
2:- قاری
صاحب آقا محمد«فرقانی»فرزندامیرمحمد
3:- قاری
صاحب محمد انورفرزند محمداکبر
4:- قاری
سمیع الله فرزندعبدالحنان
5:- قاری
سیدمبارکشاه فرزندسید نظرشاه
6:- قاری
عبدالوهاب فرزندحاجی عبدالرؤف
7:- قاری
ضیأالله فرزند غلام نبی
8:- قاری
محمد افضل فرزندمولوی فضل احمد
همچنان
دارالحفاظ حضرت بی بی عایشه صدیقه« رض»درمنزل خلیفه صاحب قاری غلام بهلول
طورفخری ایجادگردیده که توسط قاری صاحب غلام بهلول وصبیه محترمه شان که
نیزحافظ قرآن است به تعداد یک صدتن دختران تدریس میگردد ازاین دارالحفاظ
مستورات دربرج عقرب سال 1388 چهارتن ازبی بی ها پس ازامتحان فارغ وطی مراسم
خاصی که درآن علما کرام روحانیون قاریان وبزرگان غزنی دعوت شده بود
بعدازصرف طعام که ازطرف سید شیرپادشاه آغا مرشد خانقاه عالیه قادریه شریف
ومریدان طریقت آن ترتیب داده شده بود جناب فضیلت مآب مولوی صاحب
سخیدادهمراه با خلیفه صاحب قاری غلام بهلول درمنزل علیحده که درآن طبقه
اناث بودند تشریف برده با پوشانیدن چادرفضیلت شهادت نامه های فراغت شان را
توزیع نمودند که البته درشهرغزنی باستان این خواهران ما اولین حافظان
قرآنکریم هستند.
درشهرغزنی
به فضل خداوند بزرگ این دارالحفاظ ها فعال وآماده خدمت برای شاگردان حفظ
قرآن مجیداند:
1:-
دارالحفاظ حضرت انس بن مالک « رض» درمسجد جامع شهرقدیم
2:-
دارالحفاظ حضرت انس بن مالک «رض»درمسجد جامع استاد محمد حلیم شهید
3:-
دارالحفاظ حضرت بی بی عایشه صدیقه برای مستورات درمنزل قاری صاحب غلام
بهلول
4:-
دارالحفاظ درمدرسه حضرت ابوعبیده ابن جراح «رض»درقریه خشک
5:-
دارالحفاظ حضرت عبدالله بن مسعود درمدرسه حضرت عبدالله بن عباس «رض»درمسجد
جامع جمع اولیا
6:-
دارالحفاظ سلطان محمود درقریه روضه
7:-
دارالحفاظ حضرت انس بن مالک درقریه آرزو
هرکدام
ازاین دارالحفاظ ها سالانه فارغان دارند که اهالی مساجد هرگذرومحله
درشهرودهات ازایشان مستفید واطفال شان بهره مند میگردند.
درحقیقت این
مشعل نوررا درشهرغزنی نائب سالارعبدالاحد خان «ملکیار»بواسطه حافظ جی صاحب
محمد نادرروشن نموده که این همه حافظان قرآن عظیم الشان ازفیض یافتگان جناب
ایشان است.
حافظ جی
محمد نادر با صد ها مشکلات اقتصادی که داشت به همان معاش اندک قانع
وفقیرانه زندگی میکرد هرگز ازروی طمع با کسی ازتنگدستی شکایت نمیکردشخص با
وقاروبا صلابت بود درآن مجلس که حضورداشت کسی ازحیا بلند حرف زده نمیتوانست
.
بقول جناب
محترم قاری صاحب محمد ظاهر پسرحافظ جی صاحب محمد نادر از تاسیس دارالحفاظ
غزنی الی سال 1345 بدون وقفه به تدریس ادامه داده ودرماه مبارک رمضان سال
1345که سن وی قریب به یکصد ساله گی رسیده بود درمسجد موی مبارک «ص» ختم
قرآن مجید را درنمازتراویح امامت کرد بعد ازعید فطرهمان سال که سن وی قریب
به یکصد سال رسیده بود نسبت مریضی که عاید حالش گردیده بود داعی اجل را
لبیک گفته به رحمت حق پیوست.
انا لله انا
الله راجعون !
این است
اعجاز قرآن پاک ونیروی ایمان آنانیکه عمرخود را درتلاوت قرآنمجید وآموختن
علوم دینی بدیگران صرف میکنند دررسیدن به سن 100 سالگی هنوزهم حافظه اش
ضعیف نگشته ختم قرآن مجید رادرنمازتراویح امامت وهم به تدریس احساس خسته گی
نمیکنند .
مطلب
نگارنده درین مورد زنده نگهداشتن نام بزرگانی است که درشهرما مصدرخدمات
علوم دینی شده اند.
درباره
حافظجی صاحب محمد نادرآن بنیان گذاردارالحفاظ غزنی این قدرمعلومات را بدست
آورده بزبان گفتاروعامیانه نوشته ازمردمان مستعد ونیکو کارغزنی احترامانه
استدعا مینمایم تانگذارند چهره قبراین بزرگمرد که صدها حافظ قرآن را تربیه
نموده به مرورزمان پامال وبه راه عام مبدل گردد.
با ساختن
گنبد یا اقلاً نصب لوحه سنگ ومقبره سر باز توجه مقامات دولتی را نیزمعطوف
میدارم تا به این کارنیک ازخود یادگاری بجا بگذارند.
دراخیرباید
یادآورشوم که درباره آن دارالحفاظ های شهرغزنی که توسط قاریان نامدارایجاد
و دربالا ازآن نام برده شدپس ازبدست آوردن معلومات ثقه با شرح مفصل خواهم
نوشت تا نام گرامی شان با عث افتخارآینده ها گردد.
ومن الله توفیق
|
